Abstract

This article explores a widely circulated legend in Afghanistan in which foreigners are believed to create shrines to conceal buried antiquities. It represents one of several narratives in which locals express mistrust of foreign motivations and geopolitical deception. Building on recent scholarship on speculative undergrounds and conspiracy theories, this article examines how Afghans use folktales to explain obscure events and convey anxieties about literacy, knowledge, and exploitation. Narratives of deception flourish in marginal spaces, such as unknown shrines, which often become sites of doubt, uncertainty, and storytelling. In this legend, foreigners sometimes assume the role of a trickster, reflecting the “intelligent outsider” motif common in Afghan stories that speak to local simplicity and cunning intelligence. This article argues for increased scholarly attention to folktales within the context of conspiracy theories and lived geopolitics, as these stories offer valuable insights into the everyday values, fears, and experiences of people living in unstable environments. 

چکیده

این مقاله به یکی از افسانههای رایج در افغانستان میپردازد؛ افسانهای که بر اساس آن، باور عمومی بر این است که خارجیها برای پنهان کردن اشیای عتیقه و آثار باستانی، زیارتگاهها یا مقبرههایی میسازند. این یکی از روایتهای متعددی است که مردم محل بیاعتمادی خود را نسبت به انگیزههای خارجیها و فریبکاریهای ژئوپولیتیکی بیان میکنند. با تکیه بر پژوهشهای اخیر دربارهٔ زیرزمینهای حدسی و تئوریهای توطئه، این مقاله نشان میدهد که چگونه افغانها از قصهها و افسانههای عامیانه برای توضیح رویدادهای مبهم و انتقال نگرانیهای خود دربارهٔ سواد، دانش و استثمار استفاده میکنند. روایتهایی دربارهٔ فریبکاری معمولاً پیرامون فضاهای حاشیهای، مانند زیارتگاههای ناشناخته، رشد میکنند؛ فضاهایی که اغلب به مکانهایی برای بیان شک، تردید و قصهگویی بدل میشوند. در این افسانه، خارجیها گاه نقش شخصیتهای «حیلهگر» را به خود میگیرند؛ نقشی که بازتابدهندهٔ موتیف «بیگانهٔ زرنگ» در داستانهای افغانی است—داستانهایی که بر سادگی مردم محل و زیرکی بیگانگان تأکید دارند. این مقاله بر ضرورت توجه بیشتر پژوهشگران به قصهها و افسانههای عامیانه در بستر تئوریهای توطئه و ژئوپولیتیکِ زیسته تأکید میکند، زیرا این روایتها اطلاعات ارزشمندی دربارهٔ ارزشها، ترسها و تجربیات روزمرهٔ مردمانی ارائه میکنند که در محیطهای بیثبات زندگی میکنند.

Keywords

Afghanistan; shrines; folklore; tricksters; conspiracy theories; conflict; archaeology; افغانستان; زیارتگاهها; فولکلور; حیلهگران; نظریههای توطئه; جنگ; باستانشناسی

Copyright

Copyright (c) 2026 Shamim Homayun

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.